|
Articles in Greek
Εύρηκα! Η κραυγή του Αρχιμήδη“I never came upon any of my discoveries through the process of rational thinking.” Στις Συρακούσες τον τρίτο αιώνα προ Χριστού ο βασιλιάς Ιέρων ΙΙ αναθέτει στον Αρχιμήδη (287-213 πΧ) να ερευνήσει αν το καινούργιο στέμμα του, είναι πράγματι από χρυσάφι χωρίς τη δόλια προσθήκη άλλων μετάλλων. Οι αυστηρές οδηγίες του λένε ότι το στέμμα δεν μπορεί να αλλοιωθεί με οποιοδήποτε τρόπο. Οι γνώσεις φυσικής της εποχής δεν υπόσχονται πολλά για το συγκεκριμένο πρόβλημα. Μπαίνοντας όμως στη μπανιέρα ο Αρχιμήδης πρόσεξε ότι η στάθμη του νερού ανέβαινε… Δημιουργική στιγμή! Το βρήκα! Η ιστορία λέει ότι ο Αρχιμήδης βγήκε γυμνός στους δρόμους των Συρακουσών φωνάζοντας «Εύρηκα! Εύρηκα!» Στη συνέχεια, για να εξακριβώσει αν το στέμμα ήταν χρυσό ή όχι, πήρε καθαρό χρυσό του ιδίου βάρους και το βούτηξε σε μια λεκάνη γεμάτη νερό. Έκανε το ίδιο με το στέμμα και σύγκρινε τη στάθμη του νερού. Αν δεν ήταν ίδια σε όγκο τότε αλλοίμονο στον χρυσοχό! Αφετηρία της αρχής του Αρχιμήδη ήταν ο συσχετισμός δύο (μέχρι της στιγμής εκείνης) άσχετων πεδίων αναφοράς: η στάθμη του νερού στη μπανιέρα και το στέμμα του βασιλιά. Ο συγγραφέας Arthur Koestler στο βιβλίο του “The Act of Creation” (1964) ονόμασε τον σημαντικό αυτό συσχετισμό bisociation. Η δημιουργική στιγμή γεννιέται από αυτό τον συσχετισμό πραγμάτων που εκ των προτέρων φαίνεται να μην έχουν τίποτα κοινό μεταξύ τους. Ο Einstein έλεγε ότι κατέληξε στη θεωρία της σχετικότητας όταν φαντάστηκε ότι ταξίδευε μέσα σε μια ακτίδα φωτός. Όχι με μελέτη. Ούτε με εξισώσεις. Χρειάστηκε βέβαια εξισώσεις και μελέτη αρκετών χρόνων για να επιβεβαιώσει και να αποδείξει τη θεωρία του, όμως η δημιουργική στιγμή ήταν εκείνη η διασταύρωση του φωτός με τον επιβάτη, εκείνη η «παράλογη» κατά τα άλλα εικόνα. Και στις επιχειρήσεις; Εργοστάσιο και φαγητό: McDonalds. Τα ρολόγια Swatch που κατέκτησαν τον κόσμο: φθηνά, νεανικά, βραχιόλια που λένε και την ώρα! Ο Koestler υποστήριξε επίσης ότι η δημιουργική διαδικασία είναι η ίδια στην επιστήμη, στη τέχνη και στο χιούμορ, το δε πρώτο μέρος του βιβλίου του είναι αφιερωμένο στον «γελωτοποιό». «Ο δικηγόρος αυτού που είχε σκοτώσει και τους δύο γονείς του ζήτησε επιείκεια από το δικαστήριο διότι το παιδί ήταν ορφανό….». Φονιάς- πατροκτόνος, μητροκτόνος- αλλά και ορφανός, ο καημένος…. Αυτό που προκαλεί γέλιο είναι η διασταύρωση άσχετων πεδίων, Bisociation. Ενώ η δημιουργική πορεία είναι η ίδια στις τέχνες στις επιστήμες και στα αστεία, το συναισθηματικό κλίμα διαφοροποιείται αφού το χιούμορ σκοπό έχει να προκαλέσει γέλιο, σε αντίθεση με την επιστήμη και τη τέχνη, που προσπαθούν να ερμηνεύσουν το κόσμο. Και στις επιχειρήσεις; Η δημιουργική στιγμή είναι όμοια με αυτή του Αρχιμήδη- όταν τα άσχετα αρχίζουν να σχετίζονται στο μυαλού του δημιουργού. Ο εφευρέτης του Velcro εμπνεύστηκε από τα αγκαθωτά κουκουνάρια που κολλούσαν στο παντελόνι του όταν πήγαινε περίπατο με το σκύλο του. Το roll-on deodorant είναι απομίμηση του στυλό (ballpoint pen). Εύρηκα!
"At the end of our workshop with Performa, not only did we emerge with new creative problem-solving skills, we emerged as a better, more dynamic, more cohesive team"
Kate Thompson, "Creativity enables people to think the unthinkable, do the undoable."
John Hayes & Patricia Hough |